Santa Marina elizako eguzkitze hirukoitza

Argazkia: Andoni Larrañaga Mendizabal

Santa Marinako eguzkitze hirukoitza Bergarako ondare kultural eta espiritualaren harribitxietako bat da, herri honen iragana eta oraina modu paregabean uztartzen dituena. Urtero, Santa Marina elizako mendebaldeko fatxadako hiru leihoetatik sartzen diren eguzki-izpiek aldare nagusia eta alboetako beste bi aldare argiztatzen dituzte, argi-espektakulu harrigarria sortuz. Ez da kasualitatearen ondorio: fedea, artea eta zientzia uztartzeko nahita egindako proiektu baten emaitza da, Bergarako ondarearen balio sinbolikoa eta unibertsala agerian uzten duena. Horrela, Santa Marina eliza, bere eraikuntza errenazimentuko tipologian kokatzen dena, herriaren nortasunaren eta oroimenaren lekuko bihurtu da.

Fenomeno hau ezin da ulertu XVIII. mendearen amaierako testuinguru historikoa kontuan hartu gabe. Garai horretan Alejo Miranda arkitekto bergararrak berreraiki zuen elizaren mendebaldeko fatxada, bere koinatu Pablo Ignacio Urizar parrokoarekin batera. Bien arteko elkarlanari esker lortu zen eguzki-izpiek urtero egun berean aldareak argiztatzea, Eguzkitze fenomeno baten baldintza klasiko guztiak betez: argia leku zehatz batetik sartzea, puntu sakratu batean jotzea eta data sinboliko batean gertatzea. Testuinguru horretan, Bergarako Errege Seminarioa Europako ikerketa-gune nagusietakoa zen, Ilustrazioaren ideiak eta jakintza zientifikoa gizartean zabaltzen ari ziren garaian. Horrek azaltzen du elizaren arkitektura eta astronomia uztartzen dituen proiektu ikusgarri hau, non artea, fedea eta zientzia elkarrekin aritzen diren hizkuntza komun baten bidez. Santa Marinako eguzkitze hirukoitza, beraz, ez da soilik ondare arkitektonikoa: unibertsoko ordena eta gizakiaren sinesmenak elkartzen dituen sinbolo bizia da.

Gaur egun, fenomeno honen ezagutza eta transmisioa Lanbroa Kultur Elkartea eta Ilatargi Astronomia Taldea bezalako eragileen lanari esker bizi-bizi dirau. Haien ekarpenak ezinbestekoak dira ondare hau komunitate osoarekin partekatzeko eta etorkizunari begira zaintzeko. Izpi horiek aldareak argiztatzen dituzten unean, ez da soilik eliza barruko espazioa aldatzen: argiak fedea eta jakintza uztartzen ditu, gizakiaren bilaketa sakonena gogoraraziz. Santa Marinako eguzkitze hirukoitzak erakusten digu ondarea ez dela iraganari loturiko oroitzapen estatikoa, baizik eta gaur egun bizirik dirauen eta etorkizunari zentzua ematen dion esperientzia partekatua. Bergarako ondareak, horrela, argiaren eta fedearen sinbolismoan du bere indarrik handiena, belaunaldiz belaunaldi gure kulturaren eta gure identitatearen parte izaten jarrai dezan.