Euskararen egoera Lehen Karlistaldian Bergara aldean

Lanbroa Kultur Elkartean gure konpromisoa argia da: euskal kulturaren, historiaren eta hizkuntzaren inguruko ezagutza zabaltzea, bai gure herriaren memoria kolektiboa sendotzeko, bai gaurko gizartean hausnarketa berriak pizteko. Testuinguru horretan kokatzen da “Euskararen egoera Lehen Karlistaldian Bergara aldean” izeneko hitzaldia, Irizar Jauregian Juantxo Madariaga historialariak eskaini zuena. Ekimen honek Bergarako euskararen historia sozialeko pasarte garrantzitsu bat azaleratu zuen, XIX. mendearen lehen erdiko gatazka karlistaren testuinguruan, eta hizkuntza eta gizartearen arteko erlazio konplexua modu sakonean ezagutarazi zuen. Hitzaldian nabarmendu zen gatazka politiko eta militarrek euskararen erabilera soziala nola baldintzatu zuten, eta nola Bergarako biztanleek hizkuntza-identitate sendoa mantendu zuten euren eguneroko bizitzan. Madariagak azaldu zuenez, Bergarako komunitateetan euskara ohiko komunikazio tresna zen, bai auzoen arteko harremanetan bai komunitatearen barne-bizitzarako. Hala ere, gerra garaian, gaztelania administrazioan eta komunikazio idatzian indartzen hasi zen, eta horrek euskararen erabileran tentsio berriak sortu zituen. Hitzaldian ikus daitekeen moduan, aldaketa hauek ez ziren berehala nabaritu, baina historian arrastoa utzi zuten; hizkuntza-ohiturak pixkanaka aldatzen hasi ziren, eta gaur egunera arte heltzen den hizkuntza-biziraupenaren lehen aztarnak hor ageri dira. Bergarako biztanleen eguneroko esperientziak, gatazka karlistaren testuinguruan, euskararen sozializazioan eta identitate linguistikoan izan zuten eragina modu erabakigarrian islatu ziren. Gogorarazten digu historia honek gaur egungo hizkuntza eta kultura kontserbazioan lezio garrantzitsuak eskaintzen dituela: hizkuntza bat bizirik mantentzeko komunitatearen indarra, identitatea eta ohitura sozialak funtsezkoak dira. Lehen Karlistaldiaren garaiko Bergarako esperientzia euskararen biziraupenaren eta euskal kulturaren etorkizunaren ikuspuntu zabalagoa eskaintzen digu, eta hausnarketa sakonak sortzen ditu hizkuntza, historia eta gizartearen arteko erlazioari buruz. Hitzaldiaren testuinguruan, irakurleak beste Lanbroa ekitaldi historiko eta kulturaletara esteka egin dezake, hala nola hitzaldi-afari edo bisita gidatuen eskaintza osagarria ezagutzeko, euskal ondarearen ikuspegi zabala lortzeko. Hitzaldi hau, beraz, ez da soilik iraganari buruzkoa; gaurko eta biharko euskararen eta euskal kulturaren biziraupena ulertzeko eta sustatzeko tresna ere bada.