Euskal Herriko antzinaroko jainko eta jainkosak

Lanbroak aurkeztutako hitzaldia euskal mitologia zaharrera, antzinako jainko eta jainkosetara eta Luis Mª Zalduaren ikerketa sakonetara hurbiltzeko aukera paregabea izan da. Euskal Herriko antzinaroko jainko eta jainkosak izeneko hitzaldiak gure herriaren sustrai mitologiko eta kulturalak arakatu ditu, historia eta irudimena elkarrekin ehunduz. Hitzaldia Mito eta egiaren arteko ur nahasietan zikloaren baitan kokatu da, gure nortasunaren muinari buruzko gogoeta kolektiboa pizteko asmoz.

Euskal mitologia, sarri fantasiazko kontakizun gisa hartua, ikuspuntu akademikotik landu da oraingoan. Zalduak azpimarratu duenez, erromatarren garaian mendebaldeko Pirinioetako lurrak euskaldunen eremu ziren, eta harrietan grabatutako inskripzioek bertako biztanleen jainko eta jainkosa izenak gorde dituzte. Izen horiek, gaur egun arkeologia eta filologiaren laguntzaz berrinterpretatzen direnak, gure kulturaren antzinako aztarna fidagarriak dira. Entzuleek ez zuten Mari, Sugaar, Herensuge edo Basajaun bakarrik aurkitu, baizik eta errealitate arkeologikoan oinarritutako beste izen-zerrenda berezi bat, gure herriaren jainkoen panteoia beste modu batean ulertzeko aukera ematen duena.

Edukiak irudimenezko kontakizunen eta datu historikoen arteko elkarrizketa sortu zuen. Mari-ren inguruko sinbolismoa, Sugaar-ekin duen lotura eta ekaitz-ekarpenak, Basajaunaren naturaren zaintzailea izatea, edo lamien ur-inguruko misterioak ez ziren soilik kondaira; gure iruditeria kolektiboan indarrean dauden sinbolo bizidunak dira. Gainera, Urtzi jainkoaren aztarna linguistiko eta historikoak euskal filologiarekin lotu zituen Zalduak, gure hizkuntza eta gure mitoen arteko elkarreragina agerian utziz. Horrenbestez, mito eta historia ez dira bi mundu bereizi, elkarren osagarri baizik: gure nortasun kolektiboaren muina ulertzeko ezinbestekoak.

Artikulu honek euskal jainkoak, euskal jainkosa historikoak, eta antzinako euskal kultuak modu iraunkorrean dokumentatzen ditu, etorkizunean ere kultura ondarearen ikerketa eta zabalkundea sustatzeko baliagarria izanik.

Hitzaldi-afariaren podcast saioa