Euskal kosmogonia, bakarra ote?

Lanbroa Kultur Elkarteak, bere hitzaldi-afari programaren baitan, Euskal Herriko kosmogoniaren inguruko saio berezia eskaini zuen: «Euskal kosmogonia, bakarra ote?» izeneko hitzaldia. Juan Inazio Hartsuaga antropologo eta ikerlariak gidatutako saioak ikuspegi mitologiko eta kultural sakona eskaini zuen, Joxe Migel Barandiaranen ikerketetan oinarrituta eta gaur egungo interpretazioekin aberastua. Hartsuagak galdera nagusi bat planteatu zuen: euskal kosmogonia bakarra al dago, ala hainbat ikuspegi eta sinesmen zaharrek osatzen dute gure unibertsoaren inguruko iruditeria?

Hitzaldiaren muinean bi kosmogonia nagusi izan ziren aztergai: Eguzkibegi eta Eguzki-amandrea. Lehenak Lurraren zentralitatean jartzen du arreta, unibertsoa lurrean bertan errotuta dagoela ulertuz; bigarrenak, berriz, Eguzkia bera du ardatz, bizitzaren eta ordena kosmikoaren iturri gisa. Hartsuagak, ikuspegi antropologiko eta mitologikoaren bidez, bi sinesmen hauek lotu zituen beste kultura batzuetako mitoekin, hala nola greziar eta egiptoar tradizioekin, eta sinkretismoaren aztarnak erakutsi zituen, mundu osoko kosmogonia aniztasunaren isla gisa. Gainera, sorginen kondairak eta euskal mitologiaren elementu beldurgarriak ere landu ziren, Gaubeltza bezalako irudien bidez, eta entzuleek aberastasun mitologiko honen transmisio kulturalaz hausnartu zuten.

Ondorioetan, Hartsuagak eta Lanbroa Kultur Elkarteak mezu argia helarazi zuten: euskal kosmogonia ez da iraganeko kontakizun zurrun bat, baizik eta mundu-ikuspegi anitz eta dinamikoen mosaiko bat, gaur egunera arte bizirik dirauena. Horrek gure kultura eta nortasun kolektiboaren inguruko hausnarketa berriak pizten ditu, baita mitologiaren eta historiaren arteko harremana berriz irakurtzeko aukera ere. Lanbroa Kultur Elkarteak bere lanarekin ezagutza hori gizarteratzen jarraituko du, hitzaldi-afari eta beste ekimen kulturalen bidez.

Hitzaldi-afariaren podcast saioa